Turkic peoples in the Medieval layer of Hungarian legendary tradition

Yazarlar

Zoltán Magyar
Eötvös Loránd University (ELTE), Research Centre for the Humanities, Institute of Ethnology, Budapest, Hungary

Özet

Bu bölüm, tarihsel süreçte Macar nüfusuna karışan Türk dilli halkları, yani Peçenekleri, Uzları (Oğuzları), Kumanları ve Tatarları, Orta Çağ Macar yazılı kaynaklarında ve Macar folklorunda, özellikle halk efsanelerinde göründükleri biçimiyle ele almaktadır. Sekeller yalnızca dolaylı olarak işlenir; inceleme 14. yüzyılın ortasında sona erer ve Osmanlı Türkleriyle ilgili efsane geleneğini kapsam dışında bırakır. Kaynaklar arasında Chronicon Pictum (Képes Krónika), Anonymus'un Gesta Hungarorum'u, Aziz István'ın Vita'sı ve Öğütler'i (Intelmek), adı bilinmeyen Minorit kronikçinin anlatısı, sonraki dönemlerde derlenen halk efsaneleri ve Aziz László efsane döngüsünü işleyen duvar resimleri yer alır. Bölüm, kronikteki kartallar anlatısının bir Peçenek saldırısının sembolik hatırası olarak yorumlanmasını, Anonymus'un Kuman yerleşimcilerle ilgili kaydını arkeogenetik bulgular ışığında, vaftizi reddettiği için diri diri gömülen Peçenek Tanuzaba efsanesini ve buna karşıt olarak Kral István'ın soyguncularını cezalandırdığı altmış Peçenek hikâyesini sunar. I. László'nun Uzlara ve Kumanlara karşı kazandığı zaferlerin onu Macar efsane geleneğinin başlıca kahramanlarından biri yaptığını, düşman imgesinin Tatarlara ve Osmanlı Türklerine aktarıldığını, kıyafeti ve silahları büyük ölçüde gerçekçi çizilen Kuman kız kaçıranı gösteren duvar resimlerinin Abakan Tatarları, Sur Tatarları ve Kara Kırgızlarda da tanıklanan Doğu kökenli bir kahramanlık türküsü motif dizisine dayandığını gösterir. İnceleme, 1345 Moldova seferindeki Aziz László efsanesiyle ve bu efsanenin 21. yüzyıla kadar Çangolar arasında yaşamasıyla tamamlanır. Bölüm, erken Macar–Türk ilişkilerinin bazı izlerinin daha çok folklorda yaşadığı ve kısmen tarihî olayların hatırasını koruyabileceği sonucuna varır.

Gelecek

31 Ağustos 2026

Lisans

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Magyar, Z. (2026). Turkic peoples in the Medieval layer of Hungarian legendary tradition. Içinde C. Balogh & H. Aydemir (Ed.), Orta Çağ’da Türk–Macar İlişkileri Üzerine Disiplinlerarası Araştırmalar (ss. 355-368). Artsurem Publishing. https://doi.org/10.7816/28ahnn38.17