Yenisey Türkçesi runik yazıtlarının belgelenmesi: 2024 yılı epigrafik saha çalışması
Özet
Yenisey Nehri havzasına ait Türk runik yazıtları, Eski Türk epigrafisinin en kapsamlı ve ayrıntılı biçimde incelenmiş derlemlerinden birini oluşturmaktadır. Üç yüzyılı aşkın bir araştırma geçmişine ve son derece kapsamlı bir bibliyografyaya rağmen, termi-noloji, indeksleme ve kaynak belgelemesine ilişkin temel sorunlar alandaki ilerlemeyi sınırlamıştır. Yenisey yazıtları indeksi; tutarsız kodlama ilkeleri, paralel adlandırmalar, metin içermeyen anıtların kapsama alınması ve Güney Yenisey’e ait ilgisiz yazıtlardan bahsedilmesi gibi nedenlerle zaman içinde düzenleyici işlevini büyük ölçüde yitirmiştir. Buna ek olarak, mevcut belgelerin önemli bir bölümü öznel ya da doğrulanması güç materyallere dayanmaktadır; yayımlanmış fotoğraflar ise çoğu zaman rötuşlanmış ya da güvenilir okumalara olanak tanımayacak ölçüde teknik açıdan yetersizdir. Bu kitap bölümü, runik epigrafik verilerin sistematik biçimde düzenlenmesi ve anıtların modern dijital teknikler kullanılarak yeniden belgelenmesi amacıyla başlatılan geniş ölçekli bir projenin amaçlarını, yöntemini ve bulgularını sunmaktadır. Çalışmada özellikle fotogrametrik üç boyutlu belgeleme yöntemine odaklanılmakta; bu yöntemle, kötü korunmuş yazıtların algoritmik olarak iyileştirilmesine olanak tanıyan yüksek çözünürlüklü çokgen modeller üretilmektedir. Bölümde, 2024 yılında Hakasya ve Tuva’da gerçekleştirilen saha çalışmasının sonuçları özetlenmekte; bu kapsamda, müzelerde ve yerinde (in situ) olmak üzere Yenisey runik yazıtlarının 76’sı — bilinen toplam derlemin yaklaşık yarısı — belgelenmektedir. Çalışma bu açıdan, üç boyutlu modellerin yazıt okumalarının yeniden değerlendirilmesi ve gelecekteki araştırmalar için güvenilir ve doğrulanabilir bir kaynak tabanının oluşturulması açısından vazge-çilmez olduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Sözcükler: Eski Türk runik yazıtları, Yenisey yazıtları, Türk epigrafisi, Runoloji, Belgeleme, Fotogrametri, Üç boyutlu modelleme
Sayfalar
Gelecek
Lisans
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
