Türkiye’de Peçeneklere dair literatür ve değerlendirilmesi

Bu bölüm, Türkiye’de Peçenekler üzerine üretilmiş bilimsel literatürü derlemekte ve başlıca eğilimlerini değerlendirmektedir. Önce Doğu Avrupa Türk tarihinin (DATT) Türkiye’de bir alan olarak gelişimi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türk Tarih Tezi’nin ve Türkiye’ye gelen Türk asıllı Türkologların etkisinden sonraki araştırmalara uzanan biçimde özetlenmektedir. Ardından Peçeneklere ilişkin Türkçe yayınların sınıflandırılmış bir listesi verilmektedir: telif ve araştırma kitapları, Peçenekler hakkında bilgi içeren eserler ve kitap bölümleri, makaleler, çeviri ana kaynaklar ve araştırmalar, kaynakça niteliğindeki eserler, yüksek lisans ve doktora tezleri ile bir tarihî roman. Değerlendirme, bu literatürün sayıca sınırlı olduğunu ve özellikle Ruslar ve Bizans’la ilişkiler olmak üzere siyasi tarihe yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Akdes Nimet Kurat’ın (1937) ve yazarın (2020) monografileri karşılaştırılmakta, ikincisinin Kurat’tan farklı olarak Peçeneklerin iki kağanlık kurduğunu ileri sürdüğü belirtilmektedir. Araştırmacıların karşılaştığı başlıca güçlükler ana kaynaklara erişim, ana kaynak dillerinden doğrudan yapılmış çevirilerin azlığı ve Peçenek uruğ, boy, şahıs ve yer adlarının çözümlenememiş olmasıdır. Türk tarih yazımında Peçeneklerin Malazgirt’teki (1071) rolüne yapılan vurgu da ele alınmaktadır. Bölüm, Peçeneklerin devlet kuramadığı yönündeki yaygın görüşün siyasi nedenlerle önce Rus, ardından Batılı tarih yazımında ortaya çıktığını ve bu görüşe Omeljan Pritsak ile M. B. Kiselëva’nın itiraz ettiğini ileri sürmektedir. Türk tarihçilerini bu literatürü izlememekle eleştirmekte ve gelecekteki araştırmaların Peçeneklerin kültür tarihine ve Ukrayna, Bulgaristan, Romanya ve Macaristan’da yapılacak yeni kazılara yönelmesini önermektedir.